powrótTo tytuł trzeciego tomu materiałów z konferencji na temat dawnych klejnotów i ozdób współczesnych, przygotowywanych przez Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki, w ramach cyklu Rzemiosło artystyczne i wzornictwo w Polsce. Spotkania te z "toruńskich" (2001) stały się "toruńsko-gdańskie" (2003, 2005), bowiem organizowane są wspólnie z Międzynarodowymi Targami Gdańskimi S.A. jako projekt, którego celem jest zasadnicza zmiana stanu badań nad biżuterią w Polsce i stworzenie płaszczyzny dyskusji wszystkich specjalistów, zajmujących się tą dziedziną. W roku ubiegłym sesja naukowa odbyła się, podobnie jak w roku 2003, podczas Międzynarodowych Targów Bursztynu, Kamieni Jubilerskich i Biżuterii AMBERIF - imprezy niezwykle różnorodnej i wszechstronnej.
Przedstawione przez Autorów treści i przesłania... biżuterii dawnej i współczesnej były różnorodne, o czym świadczą: - zakres chronologiczny i tematyczny referatów - od średniowiecza do dnia dzisiejszego; od klejnotów - insygniów różnego rodzaju władzy, przez biżuterię sentymentalną i patriotyczną, po współczesne realizacje, funkcjonowanie biżuterii w warunkach komercji; - zaprezentowany materiał zabytkowy (w kilku przypadkach - po raz pierwszy); - różnorakie refleksje, zarówno te sformułowane przez Autorów, jak i przez Uczestników.
Wirtualnej rekonstrukcji polskich klejnotów koronacyjnych dokonała w swoim artykule Ewa Letkiewicz. Nie było to zadaniem łatwym ze względu m. in. na niezgodność przekazów źródeł pisanych i ikonograficznych. Jerzy Żmudziński przedstawił złotnicze ozdoby stroju i elementy jubilerskie w złotnictwie krakowskim w czasach gotyku, korzystając zarówno z zabytków zachowanych (m. in. ramy i oprawy obrazów, nimby z obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, dzieła złotnicze), jak i z archiwaliów. Dwa teksty poświęcone są pierścieniom: Krzysztof M. Kowalski analizuje gotyckie pierścienie z inskrypcjami, odkryte w Gdańsku i okolicach, zaś Andrzej Gulczyński - pierścienie biskupów poznańskich, jednak w innym kontekście - archeologii prawnej i ikonografii prawnej. Kolejne artykuły związane są z tytułowymi ...tekstami. Michał Myśliński omówił dokument Regestr y Taxę Kleinotów Rzeczypospolite Kleinotów Rzeczypospolitey z 1676 roku, niezwykle cenny dla poznania zasobu polskiego skarbca koronnego, zaś Jarosław Dumanowski - dokonał analizy 300 inwentarzy szlachty wielkopolskiej z XVIII w., w odniesieniu do klejnotów w nich wymienianych. Obecności biżuterii w tekstach pisanych, acz innego rodzaju, bo w literaturze satyrycznej XVI-XVIII stulecia, dotyczy artykuł Anny Sieradzkiej, z dowcipnymi cytatami z epoki. O biżuterii staropolskiej piszą Barbara i Zygmunt Dolczewscy (ozdoby ze zbiorów Biblioteki PAN w Kórniku), zaś Magdalena Piwocka i Dariusz Nowacki - o klejnotach dewocyjnych nowo nabytych do zbiorów wawelskich. Renata Sobczak-Jaskulska omówiła zespół biżuterii (od połowy XVI w. po 1928), darowany w 1928 roku na rzecz wykonania koron cudownego obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem w kościele oo. filipinów w Gostyniu.
Tworzywo w znacznym stopniu determinuje formę ozdób, czego dowodem może być charakterystyczna biżuteria z włosów, znana od XVII w., szczególnie popularna w XIX stuleciu. O specyfice tego tworzywa, metodach wytwarzania i tajnikach technicznych, dotychczas nieobecnych w literaturze polskiej, pisze Małgorzata Szuman-Gorczyca.
Nie obyło się bez wątków "sensacyjnych" - Antoni R. Chodyński opowiedział o procesie stulecia o klejnoty węgierskie w 1. połowie XIX w. w Warszawie. Tematykę związaną z biżuterią dawną kończą artykuły: Jana J. Dreścika - o pamiątkach "żałoby narodowej" z 1809 roku, znacznie wcześniejszych od tych powszechnie znanych, z około 1863 roku; Moniki Paś - o "patriotycznej" bransolecie, darowanej Jadwidze Łuszczewskiej - Deotymie.
Ozdób współczesnych dotyczy kilka kolejnych tekstów. Sławomir Fijałkowski (Sztuka komunikacji) tempo rozwoju tej dziedziny rzemiosła/sztuki porównał do tempa rozwoju polskiego rolnictwa. Autor podkreślił znaczenie biżuterii eksperymentalnej dla kształtowania biżuterii artystycznej, znaczenie międzynarodowych konkursów, wystaw etc. Pisze o kodzie: nadawca - odbiorca (wzornictwo, moda, sztuka); o zachowaniach twórcy (konwencja, prowokacja, interakcja); o reakcjach odbiorcy (konsumpcja, kontemplacja, refleksja). Jacek A. Rochacki, niestrudzony propagator wiedzy na temat technik złotniczych, wiedzy tak bardzo potrzebnej "teoretykom", m. in. historykom sztuki, w sposób pasjonujący pisze o młotkach złotniczych. Cezary Łutowicz natomiast zaprezentował niezwykły kamień - krzemień pasiasty, który może stać się tworzywem charakterystycznym dla biżuterii polskiej, bowiem tylko na terenie Polski występuje (w przeciwieństwie do bursztynu). Autor aktywnie działa na rzecz upowszechnienia wykorzystania krzemienia i jednocześnie ochrony jego zasobów. Ostatni tekst, autorstwa Krzysztofa Dunajewskiego, dotyczy wyrobów firmy Thompson.
Niech ta lektura o treściach, tekstach, przesłaniach... biżuterii w Polsce będzie dla Państwa zachętą do udziału w kolejnym spotkaniu, które odbędzie się w marcu 2007 roku, tradycyjnie już w Gdańsku.
http://www.polskabizuteria.pl/